«Πλέμε σε μια θάλασσα γιομάτη…» Νίκος Καββαδίας

Της Αργυρής Κατωπόδι

Γενική Διευθύντρια IONIAN NATURA 

Οργανωτική Συντονίστρια Τομέα Τουρισμού ΝΔ

Ο όρος θαλάσσιο περιβάλλον περιλαμβάνει την παράκτια περιοχή και την παρακείμενη σε αυτήν θαλάσσια ζώνη, τις εκβολές των ποταμών, την ανοιχτή θάλασσα, τον θαλάσσιο βυθό και, όλα τα οικοσυστήματα που περιλαμβάνονται εκεί. Η θάλασσα αποτελεί θεμέλιο λίθο της κοινωνικής και οικονομικής ευημερίας, καθώς συνδέεται με πλήθος ανθρώπινων δραστηριοτήτων όπως τον τουρισμό, το εμπόριο, τη βιοτεχνολογία, την αλιεία, τη ναυσιπλοΐα, παροχή πόσιμου νερού σε άνυδρες περιοχές (μέσω της αφαλάτωσης) και την παραγωγή ενέργειας.

Οι ίδιες όμως αυτές δραστηριότητες, σε συνδυασμό με τις ανθρωπογενείς κλιματικές αλλαγές, προκαλούν σημαντική επιβάρυνση στην ίδια τη θάλασσα και τα οικοσυστήματά της η οποία εκδηλώνεται με αλλοίωση της παράκτιας μορφολογίας, διαταραχή των συνθηκών του υδάτινου περιβάλλοντος, και υποβάθμιση των ειδών και των οικοσυστημάτων.

Η θαλάσσια ρύπανση προέρχεται κυρίως από ανθρωπογενείς δραστηριότητες τόσο στην ξηρά όσο και στη θάλασσα. Συμμετέχουν στη ρύπανση και οι φυσικές διαδικασίες, αλλά αυτές αφενός δεν αποτρέπονται και αφετέρου προκαλούν πολύ μικρότερη επιβάρυνση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες που κυρίως επιβαρύνουν είναι οι εξής: 

• Η παράκτια βιομηχανική δραστηριότητα, όταν διαχειρίζεται επικίνδυνες ουσίες ή και όταν παράγει απόβλητα που περιέχουν τέτοιες ουσίες
• Θαλάσσιες εξορύξεις υδρογονανθράκων. 
• Αλιεία, όταν γίνεται με μεθόδους επιβλαβείς για τα θαλάσσια οικοσυστήματα ή όταν συνοδεύεται από ρίψη αποβλήτων στη θάλασσα
• Η αλόγιστη χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων στις καλλιέργειες, τα οποία με τη βοήθεια των βροχοπτώσεων καταλήγουν επιφανειακά ή υπόγεια σε ποταμούς, λίμνες ή παράκτια οικοσυστήματα. 
• Η ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη περιοχών, χωρίς να έχει προηγηθεί χωροταξικός σχεδιασμός, οργάνωση χρήσεων γης και κατάλληλες υποδομές.
• Η ναυσιπλοΐα όταν υιοθετεί ανεύθυνες πρακτικές και οδηγεί σε διαρροές πετρελαιοειδών, συγκρούσεις με κητώδη και άλλες οικοσυστημικές βλάβες. 

Βέβαια, και παρά όλες αυτές τις περιβαλλοντικές πιέσεις και επιπτώσεις που υφίστανται οι ελληνικές θάλασσες, μια νέα έρευνα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος τοποθετεί την Ελλάδα στις πρώτες πέντε θέσεις με τις χώρες της Ευρώπης που διαθέτουν τα πιο καθαρά νερά.

Σύμφωνα με την έρευνα αυτή, από τους 22.295 χώρους που ελέγχθηκαν, το 84,6% είχε εξαιρετική ποιότητα νερού. Η μελέτη κάλυψε περιοχές από 27 Κράτη Μέλη, ανάμεσα τους και η Ελλάδα.

Μια ανάλυση ανά χώρα έδειξε ότι σε πέντε χώρες – Κύπρος, Αυστρία, Μάλτα, Ελλάδα και Κροατία – τουλάχιστον το 95% των υδάτων κολύμβησης ήταν άριστης ποιότητας, Από όλες τις χώρες που παρακολουθούνταν, η Πολωνία ήταν η μόνη με λιγότερο από το 50% των υδάτων κολύμβησης να χαρακτηρίζονται ως εξαιρετικά.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος δήλωσε ότι η ποιότητα των υδάτων κολύμβησης είναι γενικά καλύτερη σε παράκτιες τοποθεσίες από ότι στην ενδοχώρα, με το 87,4% των παράκτιων περιοχών κολύμβησης να ταξινομούνται ως εξαιρετικές, σε σύγκριση με το 79,15 των νερών της ενδοχώρας στην ΕΕ. 

Aegean Rebreath 

Η ιδέα των σταθμών συλλογής θαλάσσιων απορριμμάτων αποτελεί μοναδική καινοτομία και ιδέα του φορέα Aegean Rebreath. Οι σταθμοί της Aegean Rebreath βρίσκονται σε σημεία λιμανιών όπου κυρίως δραστηριοποιούνται οι αλιευτικές κοινότητες και είναι εξοπλισμένοι με κάδους και την ανάλογη σήμανση, βοηθώντας πολίτες και αλιείς να τοποθετούν παράκτια και θαλάσσια απορρίμματα. Στη συνέχεια, οι δημοτικές αρχές, σε συνεργασία με τον φορέα φροντίζουν για την καταγραφή και τη διοχέτευση των απορριμμάτων σε μονάδες ανακύκλωσης ή επαναξιοποίησης (upcycling).

Ένας σταθμός συλλογής θαλάσσιων απορριμμάτων φιλοδοξεί να αλλάξει την τοπική κουλτούρα. Η τοπική κοινωνία θα πρέπει να αγκαλιάσει αυτή την προσπάθεια και να καταλάβουμε πως η προστασία της θάλασσας είναι κοινή υπόθεση

Η Λευκάδα με τον πρώτο της σταθμό Συλλογής Θαλάσσιων Απορριμμάτων, μία δράση που αφορά στη μερική ανακύκλωση των θαλάσσιων απορριμμάτων, καθώς όπως επισημαίνεται από την ομάδας της Aegean Rebreath, ένα μεγάλο ποσοστό των παράκτιων και θαλάσσιων απορριμμάτων, δηλαδή των σκουπιδιών που βρίσκονται στη θάλασσα, είναι ανακυκλώσιμο. Η ομάδα θέλει να εστιάσει ακριβώς εκεί και μέσω της ανακύκλωσης αυτών των απορριμμάτων να μυήσει τις τοπικές κοινωνίες στη γενικότερη νοοτροπία της ελαχιστοποίησης αποβλήτων, της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύκλωσης.